Mạng Zigbee chập chờn: sửa vùng phủ trước khi mua thêm

Cảm biến cửa báo chậm vài giây, đèn hành lang thỉnh thoảng không bật, một thiết bị ở phòng ngủ cuối nhà cứ hiện trạng thái không phản hồi. Phản xạ thường gặp là mua thêm thiết bị hoặc đổi phần mềm, và cả hai đều không sửa được vấn đề. Bài này chỉ cách tìm đúng chỗ mạng bị đứt rồi vá nó.

Vì sao mua thêm cảm biến không cứu được mạng yếu

Trong một mạng Zigbee, thiết bị chia làm hai loại theo nguồn điện.

Thiết bị cắm điện là router. Ổ cắm, công tắc gắn tường, bóng đèn: chúng luôn thức và chuyển tiếp tin nhắn cho thiết bị khác. Mỗi cái là một trạm tiếp sóng.

Thiết bị chạy pin là end device. Cảm biến cửa, cảm biến chuyển động, nút bấm, cảm biến nhiệt độ: chúng ngủ gần như toàn thời gian và chỉ thức dậy để gửi tin của chính mình. Chúng không nhận và không chuyển tiếp tin của ai cả.

Đây là lý do một nhà có hai mươi cảm biến vẫn có thể có vùng phủ tệ hơn nhà có bốn ổ cắm. Nguyên tắc mạng lưới nằm ở bài Zigbee là gì, còn bài này nói chuyện sửa một mạng đã dựng rồi.

Đọc bản đồ mạng: chỗ gãy hiện ra ở đây

Đừng đoán. Cả hai đường quản lý Zigbee trong Home Assistant đều vẽ được sơ đồ ai đang nối với ai.

Zigbee2MQTT có mục bản đồ trong giao diện web. ZHA có phần trực quan hóa mạng trong trang cấu hình tích hợp. Nếu bạn chưa biết mình đang dùng đường nào, khác biệt giữa hai đường nằm ở bài ZHA hay Zigbee2MQTT.

Nhìn ba thứ trên bản đồ:

Thiết bị nối thẳng về coordinator từ phòng xa. Một cảm biến ở cuối nhà mà nối thẳng về dongle nghĩa là nó không có router nào gần hơn để bám. Liên kết đó sống được lúc trời yên, và rớt khi bạn đóng cửa phòng.

Một router gánh quá nhiều con. Mỗi router chỉ nhận được một số thiết bị con giới hạn. Khi một ổ cắm ôm cả chục cảm biến còn các ổ khác trống, thiết bị ghép sau sẽ bị đẩy sang liên kết xa hơn.

Chỉ số chất lượng liên kết thấp. Cả hai giao diện đều hiện con số chất lượng cho từng đường nối. Không cần thuộc ngưỡng chính xác, chỉ cần so tương đối: đường nào thấp hẳn so với phần còn lại trong nhà là đường cần vá.

Ổ cắm làm router: đặt mấy cái và đặt ở đâu

Cách vá rẻ nhất là thêm thiết bị cắm điện, không phải mua dongle mạnh hơn.

Một ổ cắm thông minh Zigbee giá vài trăm nghìn đồng vừa là thiết bị dùng được vừa là trạm tiếp sóng vĩnh viễn. Loại phổ thông như ổ cắm thông minh đủ dùng cho việc này, tiêu chí chọn nằm ở bài ổ cắm thông minh loại nào tốt.

Nguyên tắc đặt:

• Căn hộ hai phòng ngủ: hai đến ba thiết bị cắm điện, chia đều theo chiều dài nhà.
• Nhà ống nhiều tầng: mỗi tầng ít nhất một cái, ưu tiên khu cầu thang vì tín hiệu giữa các tầng đi qua đó.
• Không đặt sau tủ kim loại, tủ lạnh hoặc trong hộp điện âm tường. Kim loại chặn sóng mạnh hơn tường gạch nhiều.
• Chỗ cần phủ nhất thường là nhà vệ sinh và ban công, vì tường ẩm và cửa kính là hai chỗ tín hiệu hụt sớm nhất.

Một lưu ý về hãng: vài dòng cảm biến của Aqara nổi tiếng là kén, hay rời mạng khi bám vào router của hãng khác. Nếu nhà bạn dùng nhiều cảm biến Aqara, đặt thêm một thiết bị cắm điện cùng hãng ở khu vực đó thường ổn định hơn là thêm ổ cắm hãng lạ. Cách ghép đồ Aqara vào Home Assistant nằm ở bài Aqara và Home Assistant.

Khi lỗi không phải khoảng cách

Ba nguyên nhân dưới đây làm mạng yếu ngay cả khi bạn đã có đủ router.

Dongle cắm sát cổng USB 3.0 hoặc sát máy chủ. Đây là lỗi phổ biến nhất và dễ sửa nhất: dùng dây nối USB đưa dongle ra xa máy khoảng nửa mét. Chi tiết và các tiêu chí chọn dongle nằm ở bài dongle Zigbee nào cho Home Assistant.

Coordinator đặt trong tủ mạng kim loại. Cùng lý do với ổ cắm: kim loại chặn sóng. Đưa dongle ra ngoài tủ, kể cả khi trông không gọn.

Kênh Zigbee trùng kênh Wi-Fi mạnh. Có thật, nhưng ít khi là nguyên nhân chính, và sửa thì tốn. Đổi kênh làm phần lớn thiết bị phải ghép lại toàn bộ. Cách chọn kênh cho khỏi đụng Wi-Fi nằm ở bài Zigbee là gì. Chỉ động tới kênh sau khi đã thêm router và ghép lại mà vẫn không cải thiện.

Ghép lại: khi nào cần và làm đúng thứ tự

Thiết bị pin chọn thiết bị cha ngay lúc ghép, rồi bám lấy lựa chọn đó rất lâu, kể cả khi bạn vừa lắp một router tốt hơn ngay bên cạnh nó.

Đó là lý do thứ tự làm quan trọng hơn danh sách đồ mua.

Thứ tự vá một mạng Zigbee yếu

1. 1

   Chụp bản đồ mạng hiện tại

   Ghi lại thiết bị nào đang nối thẳng về coordinator từ phòng xa

2. 2

   Đưa dongle ra khỏi máy chủ

   Dây nối USB nửa mét, tránh cổng USB 3.0 và tủ kim loại

3. 3

   Lắp thiết bị cắm điện trước

   Ổ cắm hoặc công tắc, đặt theo nguyên tắc mỗi phòng cách nhau không quá một bức tường

4. 4

   Chờ mạng ổn định vài giờ

   Router mới cần thời gian để được các thiết bị khác nhận ra

5. 5

   Ghép lại các cảm biến hay rớt

   Ghép khi thiết bị đã nằm đúng vị trí lắp, không ghép cạnh dongle rồi mang đi

6. 6

   So bản đồ mạng sau một ngày

   Các liên kết dài đáng lẽ đã chuyển sang bám vào router gần hơn

Ghép lại không mất automation nếu bạn ghép lại đúng thiết bị cũ vào cùng hệ, nhưng tên thực thể có thể đổi, và mọi binding đã tạo thì mất hẳn, xem binding và group Zigbee. Kiểm lại các kịch bản có dùng thiết bị đó sau khi ghép, danh sách kịch bản đáng dựng nằm ở bài 10 automation Home Assistant.

Nếu bạn chỉ có một buổi tối

Làm ba việc theo đúng thứ tự này: đưa dongle ra khỏi tủ và ra xa máy chủ, cắm thêm hai ổ cắm Zigbee ở hai đầu nhà, rồi ghép lại đúng những cảm biến đang rớt ngay tại vị trí chúng được lắp.

Ba việc đó xử lý phần lớn trường hợp mạng chập chờn trong căn hộ Việt, và tốn ít hơn tiền mua thêm một dongle. Chỉ khi làm xong cả ba mà vẫn rớt thì mới tính tới đổi kênh hoặc nghi thiết bị lỗi. Chọn cảm biến cho lần mở rộng tiếp theo nằm ở bài cảm biến Zigbee nào đáng mua, còn cách quản lý mạng bằng Zigbee2MQTT nằm ở bài Zigbee2MQTT là gì. Nếu mạng chỉ chậm đi sau một lần nạp firmware, đọc thêm bài cập nhật firmware Zigbee. Xem thêm trong chuyên mục nhà thông minh của MyAutoLife.